Sezen Aksu

Sezen Aksu — Tərcümeyi-hal

Sezen Aksu, əsl adı ilə Fatma Sezen Yıldırım (d. 13 iyul 1954, Sarayköy, Denizli) — türk müğənnisi, mahnı mətni müəllifi, bəstəkar və musiqi prodüseridir. 1970-ci illərin ortasında başlayan karyerasında türk pop musiqisinə istiqamət verən adların önündə gəldi və dünya üzrə 40 milyondan çox albom satdı. Mətbuatda «Minik Serçe» və «türk pop musiqisinin kraliçası» adları ilə anılır.

Salonikdən əhali mübadiləsi ilə gəlmiş bir ailənin qızı olan ana ilə Rizenin Pazar rayonundan olan atanın övladıdır. Üç yaşında ikən ailəsi İzmirə köçdü və təhsilini bu şəhərdə aldı. İzmir Qız Liseyini bitirdikdən sonra Ege Universitetinin Aqrar Fakültəsinə daxil oldu, lakin ikinci kursda təhsili yarımçıq qoyaraq musiqiyə yönəldi. 1974-cü ildə val yazdırmaq məqsədilə İstanbula köçdü və bir il sonra ilk 45-liyi Haydi Şansımı Sezen Seley adı ilə buraxdı.

İlk studiya albomu Allahaısmarladıkı 1977-ci ildə çıxardı. Bunu Serçe (1978), Sevgilerimle (1980), Ağlamak Güzeldir (1981), Firuze (1982), Sen Ağlama (1984), Git (1986) və Sezen Aksu Söylüyor (1989) izlədi. 1991-ci il tarixli Gülümse Türkiyədə bütün zamanların ən çox satılan albomlarından birinə çevrildi. Sonrakı illərdə Deli Kızın Türküsü (1993), Işık Doğudan Yükselir (1995) və Düş Bahçeleri (1996) işıq üzü gördü; musiqisini Goran Breqoviçin bəstələdiyi Düğün ve Cenaze (1997) isə onu beynəlxalq dinləyici kütləsi ilə görüşdürdü.

2000-ci illərdə Deliveren (2000), Şarkı Söylemek Lazım (2002), Yaz Bitmeden (2003), Bahane (2005), Deniz Yıldızı (2008) və Öptüm (2011) kimi albomlarla məhsuldarlığını qorudu; ardından Biraz Pop Biraz Sezen (2017), DEMO (2018) və Demo 2 (2020) gəldi. Beş illik fasilədən sonra 12 mahnıdan ibarət Paşa Gönül Şarkıları albomunu 27 iyun 2025-ci ildə rəqəmsal platformalarda yayımladı.

Aksu müğənniliyi ilə yanaşı yazıb bəstələdiyi mahnıları başqa ifaçılara verməsi ilə də önə çıxdı. Ona geri vokal edən bir çox adı dəstəkləyərək albomlarının prodüserliyini öz üzərinə götürdü və 1990-cı illər boyunca Sertab Erener, Şebnem Ferah, Aşkın Nur Yengi, Levent Yüksel, Yıldız Tilbe, Yonca Evcimik, Hande Yener və Harun Kolçak kimi sənətçilərin tanınmasına töhfə verdi. Tarkan üçün yazdığı Şımarık və Şıkıdım qitələr aşan hitlərə çevrildi, mahnıları Balkan ölkələrində müxtəlif dillərdə yenidən ifa olundu. 2010-cu ildə Amerikanın NPR radio qurumu onu dünyanın «50 böyük səsi» arasında göstərdi.

Kino və televiziya ilə bağını da qoruyan Aksu 1978-ci il istehsalı Minik Serçe filmində kamera qarşısına keçdi; sonrakı illərdə Büyük Yalnızlık (1989) və Osmanlı Cumhuriyeti (2008) kimi layihələrdə yer aldı. Fatih Akının Türkiyə musiqisindən bəhs edən sənədli filmi İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmekdə (2005) də göründü. Mahnıları Propaganda (1999) və Delibal (2015) kimi filmlərin musiqisində də istifadə olundu.