Aşık Veysel

Aşık Veysel — Biografija

Âşık Veysel, pravim imenom Veysel Şatıroğlu (25. oktobra 1894, Sivrialan – 21. marta 1973, Sivrialan), turski narodni bard, pjesnik, kompozitor i majstor bağlame. Rođen je tokom osmanskog perioda u selu Sivrialan, u kazi Tenos (današnji Şarkışla) pokrajine Sivas, kao jedno od djece Gülizar i Ahmeta Şatıroğlua, para koji je pripadao rodu Şatırlı afšarskog plemena. Odrastao je u alevitskoj tradiciji, a smatra se jednim od najvažnijih predstavnika ašik tradicije u Turskoj.

Veysel je izgubio vid sa sedam godina i gotovo cijeli život proveo je slijep; sljepoća je postala presudna okolnost ne samo njegovog života, već i njegove umjetnosti. Većina njegovih pjesama nosi tužan ton i opisuje svijet kroz doživljaj čovjeka koji ne vidi. U svojim pjesmama i kompozicijama obrađivao je teme poput morala, ljubavi, vjere, života i smrti, tolerancije, jedinstva i solidarnosti, patriotizma i prirode. Njegovo majstorstvo u sviranju bağlame i sposobnost da turski jezik progovori u svom najjednostavnijem i najsnažnijem obliku učinili su ga jednim od najpoznatijih pjesnika saza Anadolije.

Najpoznatija djela koja je ostavio iza sebe su Uzun İnce Bir Yoldayım, Dostlar Beni Hatırlasın, Kara Toprak i Güzelliğin On Para Etmez; danas se ove pjesme ubrajaju među klasike ne samo narodne muzike, već i turske književnosti. Uz rane snimke poput Atatürk'ün Ağıtı, objavljenog 1945. godine, kompilacije snimljene njegovim glasom tokom godina sakupljene su u brojne albume, uključujući Sivas Ellerinden, Ömür Kervanı, Anlatmam Derdimi Dertsiz İnsana, Aşık Veysel Klasikleri, Kara Toprak i Aşık Veysel Radyo Kayıtları.

Veyselove pjesme neprekidno su ponovo obrađivale generacije koje su došle poslije njega; među tim izvođačima su Tarkan, Barış Manço, Gülden Karaböcek, Selda Bağcan, Haluk Levent, Belkıs Akkale i Hümeyra. Njegov uticaj nije bio ograničen ni samo na Tursku: američki virtuoz električne gitare Joe Satriani na svom albumu iz 2008. godine uvrstio je instrumentalnu numeru vlastite kompozicije pod naslovom Aşık Veysel. Google je 25. oktobra 2017. godine obilježio 123. godišnjicu rođenja umjetnika posebnim Google Doodleom.

Âşık Veysel preminuo je od raka pluća 21. marta 1973. godine u selu u kojem je rođen. Nastavio je biti obilježavan i nakon smrti: 2022. godine dodijeljena mu je Velika predsjednička nagrada za kulturu i umjetnost u kategoriji „vjernost“. Predsjedničkom uredbom objavljenom u decembru 2022. godine, povodom 50. godišnjice njegove smrti, 2023. godina je u Turskoj proslavljena kao „Godina Âşık Veysela“; iste godine, uz podršku Azerbejdžana, Mađarske, Kazahstana, Kirgistana, Sjeverne Makedonije, Ukrajine i Uzbekistana, pored Turske, UNESCO-u je podnesen prijedlog za obilježavanje godišnjice.