Aşık Veysel

Aşık Veysel Kimdir?

Âşık Veysel, gerçek adıyla Veysel Şatıroğlu (25 Ekim 1894, Sivrialan – 21 Mart 1973, Sivrialan), Türk halk ozanı, şair, besteci ve bağlama ustasıdır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde, Sivas Vilayeti'nin Tenos (bugünkü Şarkışla) kazasına bağlı Sivrialan köyünde, Afşar boyunun Şatırlı obasına mensup Gülizar ile Ahmet Şatıroğlu çiftinin çocuklarından biri olarak dünyaya geldi. Alevi geleneği içinde yetişen sanatçı, Türkiye'de âşıklık geleneğinin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir.

Yedi yaşında görme yetisini yitiren Veysel, ömrünün tamamına yakınını görmeden geçirdi; körlük yalnızca yaşamının değil, sanatının da belirleyici koşulu oldu. Türkülerinin çoğu hüzünlü bir tona sahiptir ve dünyayı gözleri görmeyen bir insanın algısıyla anlatır. Şiirlerinde ve bestelerinde ahlak, sevgi, inanç, yaşam ve ölüm, hoşgörü, birlik ve beraberlik, vatanseverlik ve tabiat gibi temaları işledi. Bağlamayı ustalıkla kullanması ve Türkçeyi en yalın, en güçlü biçimde konuşturması, onu Anadolu'nun en çok tanınan saz şairlerinden biri hâline getirdi.

Geride bıraktığı eserlerin en çok bilinenleri Uzun İnce Bir Yoldayım, Dostlar Beni Hatırlasın, Kara Toprak ve Güzelliğin On Para Etmez'dir; bu türküler bugün yalnızca halk müziği repertuvarının değil, Türk edebiyatının da klasikleri arasında sayılır. 1945'te yayımlanan Atatürk'ün Ağıtı gibi erken kayıtlarının yanı sıra kendi sesinden yapılan derlemeler yıllar içinde Sivas Ellerinden, Ömür Kervanı, Anlatmam Derdimi Dertsiz İnsana, Aşık Veysel Klasikleri, Kara Toprak ve Aşık Veysel Radyo Kayıtları gibi çok sayıda albümde toplandı.

Veysel'in türküleri kendisinden sonraki kuşaklar tarafından aralıksız yeniden yorumlandı; Tarkan, Barış Manço, Gülden Karaböcek, Selda Bağcan, Haluk Levent, Belkıs Akkale ve Hümeyra bu isimler arasındadır. Etkisi Türkiye ile de sınırlı kalmadı: Amerikalı elektrogitar virtüözü Joe Satriani, 2008'de yayımladığı albümünde kendi bestelediği Aşık Veysel adlı enstrümantal parçaya yer verdi. Google, 25 Ekim 2017'de sanatçının 123. doğum yıl dönümünü bir Google Doodle ile andı.

Âşık Veysel, 21 Mart 1973'te doğduğu köyde akciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybetti. Ölümünden sonra da anılmayı sürdürdü: 2022'de “vefa” dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne değer görüldü. Aralık 2022'de yayımlanan cumhurbaşkanlığı genelgesiyle, ölümünün 50. yıl dönümü dolayısıyla 2023 yılı Türkiye'de “Âşık Veysel Yılı” olarak kutlandı; aynı yıl Türkiye'nin yanı sıra Azerbaycan, Macaristan, Kazakistan, Kırgızistan, Kuzey Makedonya, Ukrayna ve Özbekistan'ın desteğiyle UNESCO'ya bir anma yılı önerisi sunuldu.