Erkin Koray

Erkin Koray — Biografija

Mustafa Erkin Koray (24. juna 1941, Kadıköy, Istanbul – 7. augusta 2023, Toronto), turski pjevač, tekstopisac, kompozitor i gitarista. Smatra se pionirom rock muzike u Turskoj i jednim od osnivača anadolskog rocka; iza sebe je ostavio veliki broj originalnih djela u žanrovima anadolskog rocka, psihodeličnog rocka i hard rocka. Školovao se u Istanbulu, u Njemačkoj gimnaziji i Haydarpaşa gimnaziji.

Koray je počeo svirati klavir u ranoj mladosti, sa rock and rollom se upoznao još u srednjoj školi i s prijateljima osnovao mali sastav pod nazivom Erkin Koray ve Ritimcileri. Od 1950-ih godina počeo je nastupati na sceni, a tokom 1960-ih objavio je brojne singlove; tih godina putovao je u Njemačku, gdje je iz prve ruke vidio scenu koju su u Hamburgu stvorili Beatlesi i drugi britanski bendovi. Kada se vratio u Tursku, više nije bio samo muzičar, već i ikona, sa svojom dugom kosom i rock and roll načinom života. Godine 1969. osnovao je bend Yeraltı Dörtlüsü, čime je postavio temelje budućnosti turske rock muzike.

Korayeva muzika izgrađena je na spoju psihodeličnog rocka i tradicionalne turske muzike. Originalnim radom koji je spajao istočnjačku i zapadnjačku muziku uticao je na mnoge muzičare koji su došli poslije njega, a preradom brojnih narodnih pjesama doprinio je očuvanju kulturnog nasljeđa Anadolije. Krajem 1960-ih, kako bi se zvuk bağlame bolje čuo na sceni i kako bi taj instrument mogao koristiti unutar rock muzike, zajedno s Orhanom Gencebayem razvio je električnu bağlamu.

Njegov repertoar obuhvatao je široko polje: izvodio je djela iz turske narodne muzike poput Cemalim i Köprüden Geçti Gelin, te iz turske umjetničke muzike poput Nihansın Dideden i Kıskanırım. Uz arabesk-rock pjesme poput Şaşkın, Estarabim, Çöpçüler i Fesuphanallah, stvarao je i djela koja sežu u psihodelični rock, poput Mesafeler, Yağmur i Gün Doğmuyor, kao i ostvarenja koja bi se mogla opisati kao metal, poput Krallar, Akrebin Gözleri i Öfke.

Njegov niz albuma započeo je 1973. godine albumom Erkin Koray, a slijedili su ga 1974. godine Elektronik Türküler i Mesafeler. U narednim godinama objavio je albume poput Erkin Koray Tutkusu, Allah Aşkına, İlla ki, Ceylan, Hay Yam Yam, Tamam Artık i Devlerin Nefesi; serijal Dünden Esintiler, koji je izlazio od 1991. godine, ponovo je objedinio njegove starije snimke.

Uz muziku, imao je veze i s filmom: pojavio se u filmovima poput Naylon Leyla, Dönüşü Olmayan Yol i Şaşkın, njegovo ime navodi se u muzičkim zaslugama ostvarenja poput Korkusuz Cengaver, Yüz Numaralı Adam i Abuk Sabuk 1 Film, a pojavio se i u televizijskim serijama Karambol Kamil i Avrupa Yakası. U dokumentarnom filmu Fatiha Akına iz 2005. godine İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek pojavio se u vlastitoj ulozi. Koray, kojeg su povremeno nazivali turskim Jimijem Hendrixom, preminuo je 7. augusta 2023. godine u Torontu, u dobi od 82 godine.