Yılmaz Güney

Yılmaz Güney — Biografija

Yılmaz Güney (pravim imenom Yılmaz Pütün; r. 1. aprila 1937, Yenice, Adana – u. 9. septembra 1984, Pariz), glumac, reditelj, scenarista, producent, montažer, pisac i pjesnik. Izvori različito opisuju njegovo porijeklo: turska Wikipedija ga naziva turskim filmašem kurdskog i zazaškog porijekla, dok ga engleski i perzijski izvori nazivaju kurdskim rediteljem. Svoje filmove snimao je na turskom jeziku; svoj rad, iz ljevičarske perspektive, posvetio je položaju radnika te prikazu kurdskog naroda, njegove kulture i jezika.

Napustio je studije prava koje je započeo na Univerzitetu u Ankari i studirao ekonomiju na Univerzitetu u Istanbulu. Glumom se počeo baviti 1959. godine. Godine 1961. uhapšen je pod optužbom za komunističku propagandu u priči koju je napisao sa devetnaest godina; prema turskim izvorima, osuđen je na godinu i po zatvora i šest mjeseci internog progonstva. Potom je postao jedan od najgledanijih glumaca Yeşilçama i bio poznat pod nadimkom vezanim za filmove Çirkin Kral.

Godine 1966. prešao je na režiju filmom At Avrat Silah; naredne godine posebnu pažnju privukao je film Hudutların Kanunu, koji je napisao i u kojem je glumio, a 1968. osnovao je vlastitu produkcijsku kuću. Prema turskim izvorima, tokom snimanja tog filma u Şanlıurfi vozio je pod uticajem alkohola i prouzrokovao smrt djeteta. Godine 1967. oženio se glumicom Nebahat Çehre; turski izvori navode da je u braku dolazilo do nasilja i da se par razveo ubrzo nakon što je Güney 1968. godine automobilom najurio na Çehre. Dvije godine kasnije oženio se Fatoş Güney.

Počevši od avanturističkih i akcionih filmova, Güney se od kraja 1960-ih okrenuo društvenim i političkim narativima. Njegovo prvo veliko ostvarenje u tom pravcu bio je film Umut (1970), koji je i režirao; slijedili su Ağıt, Baba, Arkadaş i Endişe. Godine 1972. osuđen je na zatvorsku kaznu zbog pomaganja militantima Narodne oslobodilačke partije-fronte Turske, a pušten je na slobodu opštom amnestijom 1974. godine.

Iste godine, dok je bio u Adani zbog snimanja filma Endişe, optužen je za ubistvo sudije Sefe Mutlua. Turski izvori ubistvo direktno pripisuju njemu; engleska Wikipedija navodi da je on negirao optužbu, dok grčki izvor navodi da je do smrti došlo nakon tuče. I kazna varira: presuda se u turskim i njemačkim izvorima navodi kao devetnaest godina, a u grčkom izvoru kao dvadeset četiri godine, smanjena na osamnaest. U zatvoru je nastavio pisati; Sürü (1978), za koji je napisao scenario, osvojio je Zlatnog leoparda u Locarnu 1979. godine, a Düşman (1980) također se ubraja u ostvarenja tog perioda.

Nakon puča 12. septembra 1980. godine, 1981. je, koristeći dozvolu izlaska iz poluotvorenog zatvora u Isparti, pobjegao u inostranstvo i nastanio se u Francuskoj, ne vrativši se natrag. Film Yol, za koji je napisao scenario, koji je producirao i montirao, a koji je snimio njegov asistent Şerif Gören, osvojio je Zlatnu palmu na Filmskom festivalu u Cannesu 1982. godine; prema francuskim izvorima, nagrada je bila podijeljena. Film Duvar (1983), snimljen u Francuskoj, bio je njegov posljednji film. Godine 1983. oduzeto mu je tursko državljanstvo; iste godine, zajedno s kurdskim pjesnicima Cigerxwînom i Abdurrahmanom Şerefkendijem, osnovao je Kurdski institut u Parizu. Dobitnik nagrade za roman Orhan Kemal i nagrada Zlatna narandža, Güney je preminuo od raka želuca u Parizu 9. septembra 1984. godine, u dobi od četrdeset sedam godina.