Yılmaz Güney

Yılmaz Güney Kimdir?

Yılmaz Güney (asıl adı Yılmaz Pütün; d. 1 Nisan 1937, Yenice, Adana - ö. 9 Eylül 1984, Paris), oyuncu, yönetmen, senarist, yapımcı, kurgucu, yazar ve şairdir. Kaynaklar kökenini farklı tanımlar: Türkçe Vikipedi onu Kürt ve Zaza kökenli Türk sinemacı, İngilizce ve Farsça kaynaklar Kürt yönetmen olarak anar. Filmlerini Türkçe çekti; eserlerini sol bir bakışla emekçilerin durumuna ve Kürt halkının, kültürünün ve dilinin tasvirine ayırdı.

Ankara Üniversitesi'nde başladığı hukuk öğrenimini bırakıp İstanbul Üniversitesi'nde iktisat okudu. 1959'da oyunculuğa başladı. 1961'de, on dokuz yaşındayken yazdığı bir öyküde komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle tutuklandı; Türkçe kaynaklara göre bir buçuk yıl hapis ve altı ay sürgün cezası aldı. Ardından Yeşilçam'ın en çok iş yapan oyuncularından biri oldu ve Çirkin Kral filmleriyle özdeşleşen bu lakapla anıldı.

1966'da At Avrat Silah ile yönetmenliğe geçti; ertesi yıl senaryosunu yazıp oynadığı Hudutların Kanunu öne çıktı, 1968'de kendi yapım şirketini kurdu. Türkçe kaynaklara göre bu filmin çekimleri sırasında Şanlıurfa'da alkollü araç kullanırken bir çocuğun ölümüne yol açtı. 1967'de oyuncu Nebahat Çehre ile evlendi; Türkçe kaynaklar evlilikte şiddet olayları yaşandığını ve çiftin, 1968'de Güney'in arabasını Çehre'nin üzerine sürmesinden kısa süre sonra boşandığını aktarır. İki yıl sonra Fatoş Güney ile evlendi.

Macera ve aksiyon filmleriyle başlayan Güney, 1960'ların sonundan itibaren toplumsal ve politik anlatılara yöneldi. Bu yöndeki ilk önemli işi yönettiği Umut (1970) oldu; onu Ağıt, Baba, Arkadaş ve Endişe izledi. 1972'de Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi militanlarına yardım ettiği gerekçesiyle hapse mahkûm edildi, 1974 genel affıyla serbest kaldı.

Aynı yıl Endişe'nin çekimleri için bulunduğu Adana'da yargıç Sefa Mutlu'nun öldürülmesiyle suçlandı. Türkçe kaynaklar cinayeti doğrudan ona atfeder; İngilizce Vikipedi suçlamayı reddettiğini belirtir, Yunanca kaynak ölümün bir kavganın ardından gerçekleştiğini aktarır. Ceza da değişir: hüküm Türkçe ve Almanca kaynaklarda on dokuz yıl, Yunanca kaynakta yirmi dörtten on sekize indirilmiş olarak geçer. Hapiste yazmayı sürdürdü; senaryosunu yazdığı Sürü (1978) 1979'da Locarno'da Altın Leopar'ı kazandı, Düşman (1980) da bu dönemin işlerindendir.

12 Eylül 1980 darbesinin ardından, 1981'de Isparta Yarı Açık Cezaevi'nden izinli çıktığında geri dönmeyerek yurt dışına kaçtı ve Fransa'ya yerleşti. Senaryosunu yazdığı, yapımcılığını ve kurgusunu üstlendiği, asistanı Şerif Gören'in çektiği Yol 1982'de Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye'yi kazandı; Fransızca kaynaklara göre ödül paylaşıldı. Fransa'da çektiği Duvar (1983) son filmi oldu. 1983'te Türk vatandaşlığından çıkarıldı; aynı yıl Kürt şairler Cigerxwîn ve Abdurrahman Şerefkendi ile Paris Kürt Enstitüsü'nü kurdu. Orhan Kemal Roman Ödülü'nü ve Altın Portakal ödüllerini kazanan Güney, 9 Eylül 1984'te Paris'te mide kanserinden, kırk yedi yaşında öldü.